SLOW#05: Queer Courage - Tunde Adefioye in gesprek met Ash Wadi

Tunde Adefioye, stadsdramaturg bij KVS, sprak in Beirut met Ash Wadi, een van de artiesten die tijdens SLOW#05: Queer Courage de animatie en 3D-mapping voor hun* rekening zal nemen. Hij vroeg Ash naar hun werk en hoe hen zich voelt als persoon.

Ash Wadi: “Wie ben ik? Ik ben een Libanese persoon, kom dus uit de Arabische wereld en heb een diploma grafische vormgeving. Toen ik een studie moest kiezen werd ik verscheurd door keuzestress want ik wilde ook graag filmmaker worden. Maar ik had al een paar filmcursussen gevolgd en bedacht me dat ik dat evengoed als autodidact kon leren. Dus nu combineer ik de twee, grafische vormgeving en animatie, en maak ik zelf af en toe muziek. Ik wil met mijn werk altijd een visuele ervaring bieden, zowel voor mezelf als voor het publiek. Het heeft me enorm vooruitgeholpen dat ik mezelf en m’n identiteit de afgelopen jaren echt ontdekt heb: je ziet de omslag daarvan in m’n werk.

Ik gebruik mijn creaties als een platform om mijn ervaringen te delen en om mensen een impressie te geven van wat het is om Arabisch te zijn én om transmasculien** te zijn – dat is namelijk hoe ik mezelf identificeer: transmasculien en non-binair. Dit roept veel vragen op, zowel voor mezelf als voor vrienden, mijn omgeving en bij uitbreiding anderen. Ik ben erg blij dat ik deze parallellen kan trekken tussen mijn professioneel leven, verlangens, visie, … en de manier waarop ik mezelf identificeer en leef. In de manier waarop ik omga met voorwerpen, de kleren die ik draag, de mensen met wie ik praat. Al deze elementen samen vormen een persoon en zijn persoonlijkheid.”

Tunde: Kan je me misschien wat meer vertellen over je werk dat je als een platform ziet en hoe mensen erop reageren?

“Wat betreft het platform en hoe mensen – van verschillende achtergronden – ermee omgaan: dat vormt uiteraard een uitdaging. Ik ga niet zeggen dat ik alle antwoorden in pacht heb, ik ben ook maar aan het experimenteren. Ik heb net de release van mijn eerste kortfilm achter de rug, waarbij ik grondig geëxperimenteerd heb met heel wat vaardigheden die ik doorheen de jaren heb verworven, zoals grafische vormgeving en animatie. Ik braakte gewoon al mijn kunsten uit op het scherm en dat leverde een film van tien minuten op. Ik had geen flauw benul hoe al die mensen uit verschillende contexten hierop zouden reageren. De film werd gelukkig op meerdere plekken in Beirut vertoond zodat diverse mensen hem zagen – zelfs in een stad buiten Beirut, Byblos, en in Italië. De uiteenlopende feedback verraste mij oprecht. Vaak, wanneer het publiek wat afwist van transidentiteiten en wat het betekent om queer te zijn, en wanneer ze uit de buurt kwamen en Arabisch spraken, was het makkelijker voor hen om te aanvaarden of begrijpen wat ik hen vertelde, zonder noodzakelijk kritiek op mijn werk te geven.

Later merkte ik op dat mensen die niet thuis waren in deze thema’s, ook al waren ze Arabisch en verstonden ze de vorm en taal die ik gebruik, eerder verwarde – om niet te zeggen oppervlakkige – vragen stelden. En dat aanvaardde ik, ook al was er zelfs veel verwarring bij mensen uit mijn dichte omgeving. Ik ben me bewust van mijn eigen privileges: ik kreeg de kans om een diploma te halen aan een private universiteit, met een beurs uit de VS. Zo kreeg ik toegang tot heel wat theoretische kennis, lectuur, de mogelijkheid om abstract te denken, … Ik kreeg de kans om concepten te creëren, conceptueel te denken en die ideeën om te zetten in kortfilms, waarin verschillende beelden van verschillende bronnen samenkomen.

Ik begrijp dat veel mensen die kans niet krijgen wanneer ze naar media, films, animatie, … kijken. Meestal houden ze vast aan een vertrouwde basis. Dat moet ik dus in mijn achterhoofd houden wanneer ik een film screen of gewoon random geluiden voortbreng met mijn muziekinstrumenten in plaats van een melodische toon te spelen. Mensen zijn soms in de war omdat ik niet altijd dingen maak die ‘aanvaard’ zijn. Mijn werk komt bijna altijd provocatief over. Mensen vragen zich af waarom ik zoveel experimenteer en waarom ik zo’n conceptuele zaken maak. Ze beseffen niet altijd wat het is om conceptueel te zijn.

Dat was dus een uitdaging voor mij: hoe moest ik mijn film duiden als een essay film: een werk dat op theorie gebaseerd is, eerder dan op een verhaallijn die van a naar z gaat? En ik ben nog steeds op zoek naar de juiste manier om het uit te leggen, dus ook ik heb niet echt een sluitend antwoord. Toen ik bijvoorbeeld naar Italië ging, werd ik voor het eerst geconfronteerd met een publiek dat niet uitsluitend Arabisch was. Zij konden mijn werk maar moeilijk begrijpen, niet omdat het rond transidentiteit en queerness draaide, maar omdat ze mijn inside jokes niet snapten of de context waarin ik die vertelde, namelijk de straten van Beirut. Waar ik een taxi aanhou, iets bestel om te eten, naar een nachtclub ga, … Ze begrepen niet hoe het leven hier in Libanon is, het leek zeer veraf voor hen. Dat intrigeerde me, want dat soort commentaren kreeg ik hier uiteraard niet. Dus het leven zit vol verrassingen en het coole daaraan is dat je altijd nieuwe betekenissen ontdekt. Zo vertelde jij, Tunde, me bij onze eerste ontmoeting bijvoorbeeld dat je dacht dat er iemand sterft in mijn film. En toen je het uitlegde, begreep ik waarom je dat veronderstelde en dacht ook ik: “Oh ja, als je het zo bekijkt, misschien wel, ja.”

Tunde: Wil je ook je naam met ons delen en vertellen wat transmasculiniteit voor jou betekent? En is dit voor jou ook aan privileges gelinkt?

“Wel, onlangs maakte ik me een bedenking over mijn naam en sindsdien achtervolgt deze gedachte me. Mijn naam is Ash en mijn familienaam Wadi – wat vallei betekent in het Arabisch. Ash is in feite heel erg gelinkt aan privilege als ik er zo over nadenk. Toen ik nog in mijn moeders buik zat was iedereen ervan overtuigd dat ik een jongen zou zijn. Ik heb twee oudere zussen, dus de derde zou vast en zeker een jongen zijn. En ze gaven me toen al de naam Jad, een Arabische jongensnaam. Ik hoorde dit verhaal ettelijke keren tijdens mijn jeugd.

Toen ik in de puberteit belandde, begon ik online informatie op te zoeken. Ik wilde alles lezen waar ik mijn handen op kon krijgen, maar zoveel was er over transmasculiniteit niet terug te vinden. Ik was veertien toen ik besefte wat er aan de hand was. Indertijd –  ik ben er nu 22 –  was er bijlange niet zo veel representatie als nu. Dus keek ik veel naar Youtube-video’s waarin – vaak Amerikaanse – vloggers over hun ervaringen praatten. Zo kruiste ik heel wat non-binaire mensen. En de manier waarop zij hun naam kozen was vaak heel neutraal. Mijn geboortenaam is erg genderstereotiep en feminien en daar wilde ik afstand van nemen, hoewel ik er respect voor heb en er nog steeds van hou. Ik wilde me gewoon comfortabel voelen. Ook een typische mannelijke naam wilde ik niet, want dat stereotype past mij niet.

Veel van mijn Arabische transvrienden hebben typisch Arabische namen. En ik ben kwaad want ik had ook gewoon voor Jad kunnen gaan, de echt Arabische naam die mijn ouders voor me hadden uitgekozen moest ik een jongen geweest zijn. Dan had ik geen afstand moeten nemen van mijn naam en moeten kiezen voor Ash, wat een zeer verwesterde naam is. Wanneer ik mezelf hier voorstel aan mensen in het Arabisch, hebben heel wat mensen moeite om m’n naam uit te spreken of om te verstaan waarom mijn naam Ash is en van waar het komt. Want de naam bestaat eigenlijk niet echt in het Arabisch. Maar ondertussen is Ash al zo lang – een goede vijf jaar –  mijn naam, dat ik die keuze nu niet meer kan terugdraaien. Het zou wel kunnen maar nu heb ik er vrede mee.

Ook wat privileges betreft, want samen met mijn naam kreeg ik van mijn ouders een Frans paspoort langs moederskant en een Amerikaans paspoort langs vaderskant. Zij groeiden op in respectievelijke landen tot we naar Saudi-Arabië verhuisden en later in Beirut terechtkwamen. Dus nu ben ik hier. En ik moet mezelf echt voorhouden wat een voorrecht dat is, want veel mensen in mijn omgeving kunnen niet zomaar grenzen oversteken. Dat is op zich wel shockerend en doet mij ook m’n eigen identiteit in vraag stellen. Daardoor voel ik me soms zelfs schuldig omwille van mijn naam, omwille van wat ik zeggen kan en hoe ik in het leven sta. Dát is privilege. Erkennen en toegeven dat je geprivilegieerd bent, dat is belangrijk. Gebruik de macht die je hebt om hierover te praten in plaats van gewoon van je privilege te genieten. Ik zie het als mijn plicht om dit soort te werk te maken, als iemand die gemarginaliseerd wordt binnen deze maatschappij. Ik wil praten over mijn Arabness en me er niet vanaf maken met “Yeah, I’m American, French, trans, …” Nee, het eerste wat ik altijd zeg, is: “Ik ben Arabisch, en ik ben geboren binnen een moslimgemeenschap.

En transmasculiniteit? Ik kan niet zomaar definiëren wat het betekent om transmasculien of trans te zijn. Ik weet alleen dat je jezelf soms dissocieert van je eigen lichaam. Dat is één element. En daarnaast dissocieer je jezelf ook van het gender dat je bij je geboorte werd meegegeven. Want uiteindelijk is dat een gekunstelde constructie en ik geloof sterk in de mogelijkheid om daarmee te spelen. Ik sta achter genderfluïditeit en seksuele fluïditeit en zo zie ik mezelf vandaag.

Ik wil ook blijven experimenteren met mijn lichaam en geloof niet langer in het ‘natuurlijke’ lichaam. Dat bestaat voor mij niet echt meer. We zijn allen het gevolg van natuurlijke selectie. We blijven evolueren, als in een voortdurende metamorfose – voor iedereen, niet alleen voor transpersonen. Iedereen verandert en ook onze lichamen reageren daarop, of het nu binnenin je hoofd is of op een zichtbare manier.”

Tunde: Je bedoelt dat mensen ook veranderen door bijvoorbeeld de klimaatverandering en vervuiling?

“Exact, en wij veranderen mee. Zowel als gevolg van onze eigen keuzes en als gevolg van hoe het brein evolueert. Veel mensen hebben moeite om hiermee om te gaan. Doordat ik deze evolutie erken en specifiek in deze weg geloof, ben ik minder bang om mezelf met hormonen te injecteren. Ik weet, dat klinkt allemaal erg mechanisch en chemisch, maar aan het eind van de dag krijgen we allemaal vreemde stoffen binnen. Op verschillende manieren, dat wel. Het gaat er gewoon om dat we moeten experimenteren met wat voorhanden is en wat we blijven ontdekken in de wetenschap.  Om zo jezelf te kunnen blijven, jezelf comfortabel te voelen.

Ik verstond het toen ik jonger was zelf niet, maar ondertussen kan ik mezelf meer en meer kalmeren met de gedachte dat ik op deze manier mezelf kan zijn en mezelf niet langer hoef voor te liegen. Het is jammer wanneer mensen niet willen experimenteren met gender, de manier waarop ze zich kleden, de manier waarop ze met mensen praten. Het is ook maar theater aan het eind van de dag. Ik geloof écht dat ik in één groot toneelstuk meespeel. De aarde is mijn theater, mijn podium, en waar ik ook ga, ontdek ik andere props, …  Alles wat ik aanraak, verandert in een prop en ik kan zijn wie ik maar wil, welk personage dan ook. We spelen allemaal een rollenspel, we leren mensen kennen, we voeren een stuk op. We zijn letterlijk allemaal performers. En waarom ook niet: laat ons toch gewoon plezier hebben. Zo zie ik het toch. Ik ben transmasculien omdat ik erkend heb dat ik een voorkeur heb voor zaken die vooral als mannelijk worden bestempeld, wat betreft kleren, houding, manier van praten, … Maar versta me niet verkeerd, ik geloof niet dat ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ twee uitersten zijn die de mannelijke en vrouwelijke wereld afbakenen. Mannelijkheid is slechts één uitdrukking van gender. Daarnaast voel ik me non-binair of genderfluïde als non-binair de lading niet zou dekken, omdat ik niet aan de uitersten van die geconstrueerde wereld – het binaire – wil meedoen.”

 *Hen/hen: manier om non-binaire, genderneutrale personen te benoemen, zonder te vervallen in de hij/zij-vorm.

**Transmasculiniteit is een term die wordt gebruikt om transgenderpersonen te beschrijven die bij de geboorte als vrouwelijk werden bestempeld, maar die zichzelf eerder als mannelijk dan als vrouwelijk identificeren.